Kıdem tazminatı: Kimler alabilir, nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı, işçinin işyerinde geçirdiği süre karşılığında, iş sözleşmesinin belirli sebeplerle sona ermesi hâlinde işveren tarafından ödenen tazminattır. Dayanağı, 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun hâlen yürürlükte olan 14. maddesidir.

Kıdem tazminatının şartları

İşçinin aynı işverene bağlı işyerlerinde en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin aşağıdaki sebeplerden biriyle sona ermesi gerekir:

• İşverenin, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı dışındaki bir sebeple sözleşmeyi feshetmesi
• İşçinin haklı bir sebeple (örneğin ücretin ödenmemesi, sağlık sebepleri, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışları) sözleşmeyi feshetmesi
• Muvazzaf askerlik
• Yaşlılık aylığı, emeklilik veya toptan ödeme almak için ayrılma
• Gerekli sigortalılık süresi ve prim gün sayısını tamamlayarak yaş dışındaki şartlarla ayrılma
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
• İşçinin ölümü (tazminat mirasçılara ödenir)

Kural olarak, haklı bir sebebe dayanmayan istifada kıdem tazminatı ödenmez. Ancak istifa dilekçesi verilmiş olsa bile asıl sebep ödenmeyen ücret veya fazla çalışma gibi haklı bir sebepse, bu durum ispat edilerek tazminat istenebilir.

Nasıl hesaplanır?

Her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödenir; bir yıldan artan süreler için oranlama yapılır. Hesaplamada çıplak ücretin yanında yol ve yemek gibi sürekli ve düzenli ödenen parasal menfaatler de dikkate alınır.

Örneğin 6 yıl 6 ay çalışmış ve bu menfaatlerle birlikte brüt ücreti 40.000 TL olan bir işçi için hesap kabaca 40.000 × 6,5 = 260.000 TL’dir.

Kıdem tazminatının bir tavanı vardır: Bir yıl için ödenecek tutar, devlet memurlarına ödenen en yüksek emeklilik ikramiyesini geçemez. Tavan her yıl ocak ve temmuz aylarında güncellenir. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir.

Ödenmezse ne yapılmalı?

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacaklarına ilişkin davalardan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir. Tarsus’ta bu davalar Tarsus İş Mahkemesi’nde görülür.

Kıdem tazminatında zamanaşımı süresi beş yıldır ve iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Ödemede gecikme hâlinde, mevduata uygulanan en yüksek faiz oranında faiz istenebilir.

İhbar tazminatından farkı

İhbar tazminatı, sözleşmeyi bildirim süresine uymadan fesheden tarafın ödediği tazminattır. Bildirim süreleri kıdeme göre iki ila sekiz hafta arasında değişir (İş Kanunu m. 17). Kıdem tazminatı ise bildirim süresine uyulup uyulmadığından bağımsızdır; şartları varsa iki tazminat birlikte istenebilir.

Hazırlanması gereken belgeler

• SGK hizmet dökümü (e-Devlet’ten alınabilir)
• Ücret bordroları ve banka hesap dökümleri
• İş sözleşmesi ve varsa fesih bildirimi
• Fazla çalışma veya ödenmeyen ücretlere ilişkin yazışmalar ve tanık bilgileri

Fesih sonrası diğer haklar için işe iade davası yazımıza, iş hukukundaki tüm konular için iş hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.