Velayet Davası: Çocuğun Üstün Yararı Nasıl Değerlendirilir?

Boşanma sürecinde en hassas konu çoğu zaman çocukların geleceğidir. Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi gibi konularda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Boşanmada hâkim, velayetin hangi eşe verileceğine karar verir (TMK m. 182).

Belirleyici ölçüt: Çocuğun üstün yararı

Mahkeme velayeti, hangi ebeveynin daha haklı olduğuna göre değil, çocuğun yararına en uygun düzenlemenin hangisi olduğuna göre belirler. Bu değerlendirmede genellikle şunlar dikkate alınır:

Çocuğun yaşı, sağlık durumu ve özel ihtiyaçları
Ebeveynlerin çocuğa ayırabileceği zaman ve bakım imkânı
Çocuğun okul, çevre ve kardeşleriyle bağlarının korunması
Ebeveynin, çocuğun diğer ebeveynle ilişkisini destekleyip desteklemediği
Şiddet, bağımlılık veya ihmal gibi risk unsurları

Ekonomik durum tek başına belirleyici değildir; çocuğun maddi ihtiyaçları iştirak nafakasıyla karşılanabilir.

Çocuğun görüşü alınır mı?

İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması gerekir. Yargıtay kararlarında, yaşı ve gelişimi uygun olan çocuğun velayet konusunda dinlenmesi ve görüşüne değer verilmesi gerektiği vurgulanır. Çocuk genellikle uzman eşliğinde, onu yıpratmayacak bir ortamda dinlenir. Görüşü tek başına bağlayıcı olmasa da çocuğun üstün yararıyla birlikte değerlendirilir.

Sosyal inceleme raporu

Mahkeme, aile mahkemesi bünyesindeki uzmanlardan (pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacı) sosyal inceleme raporu isteyebilir. Uzman; ebeveynlerle ve çocukla görüşür, gerekirse ev ortamını inceler ve görüşünü rapora yazar. Rapor hâkimi bağlamaz ama kararın önemli dayanaklarından biridir.

Kişisel ilişki (görüş günleri)

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur (TMK m. 182, 323). Görüş günleri, çocuğun yaşı ve okulu dikkate alınarak hafta sonları, bayramlar ve yaz tatili gibi dönemler için ayrıntılı biçimde düzenlenir. Açık ve uygulanabilir bir takvim, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.

Velayet sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Durumun değişmesi hâlinde —örneğin velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, kişisel ilişkiyi sürekli engellemesi ya da yaşam koşullarının çocuğun aleyhine değişmesi— velayetin değiştirilmesi istenebilir (TMK m. 183). Bu davada da ölçüt yine çocuğun üstün yararıdır.

Ortak velayet

Uygulamada, tarafların anlaşması ve çocuğun yararına olması hâlinde ortak velayete hükmedildiği kararlar bulunmaktadır. Ortak velayetin işleyebilmesi için ebeveynlerin çocukla ilgili kararlarda iş birliği yapabilmesi gerekir.

Boşanma sürecinin genel işleyişi için Tarsus’ta boşanma davası yazımıza, çocuk için ödenecek nafaka için nafaka türleri yazımıza bakabilirsiniz.