Nafaka Türleri: Tedbir, İştirak, Yoksulluk ve Yardım Nafakası

Nafaka, aile bireylerinden birinin geçimine katkı amacıyla hükmedilen düzenli ödemedir. Türk Medeni Kanunu’nda dört nafaka türü düzenlenmiştir. Hangi nafakanın, kimin tarafından ve ne kadar süreyle isteneceği, durumun özelliklerine göre değişir.

Tedbir nafakası

Boşanma veya ayrılık davası süresince eşin ve çocukların geçimi için hükmedilen geçici nafakadır (TMK m. 169). Dava açıldıktan sonra hâkim, eşlerin ve çocukların geçimiyle ilgili önlemleri kendiliğinden alır. Ortak hayata ara verilmesi haklıysa dava açılmadan da diğer eşin katkısı istenebilir (TMK m. 197). Tedbir nafakası kusura bakılmaksızın, ihtiyaç ve ödeme gücü dikkate alınarak belirlenir.

İştirak nafakası

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafakadır (TMK m. 182, 327-330). Çocuk ergin olana kadar devam eder. Ergin olduğu hâlde eğitimi süren çocuk için ana ve baba, durumun hakkaniyete göre gerektirdiği ölçüde eğitimi sona erinceye kadar bakımla yükümlüdür (TMK m. 328).

Yoksulluk nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eş, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer eşten mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir (TMK m. 175). Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.

Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176).

Yardım nafakası

Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür (TMK m. 364). Kardeşlerden nafaka istenebilmesi için onların refah içinde olması gerekir. Bu nafaka boşanmadan bağımsızdır; örneğin yaşlı bir anne veya babanın çocuklarından talep etmesi mümkündür.

Miktar nasıl belirlenir?

Kanunda sabit bir tutar yoktur. Hâkim; tarafların gelirleri, giderleri, sosyal ve ekonomik durumları, çocuğun ihtiyaçları ve yaşam standardı gibi unsurları birlikte değerlendirir. Bu nedenle gelir belgeleri, kira sözleşmesi, okul ve sağlık giderlerini gösteren belgeler önemlidir. Hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre belirleyebilir.

Nafaka artırılabilir veya azaltılabilir mi?

Evet. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılması ya da azaltılması dava yoluyla istenebilir (TMK m. 176). Enflasyon nedeniyle nafakanın ihtiyacı karşılamaz hâle gelmesi, artırım davalarının en sık gerekçelerindendir.

Nafaka ödenmezse ne olur?

Nafaka kararı ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Ayrıca nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir (İcra ve İflas Kanunu m. 344). Ödeme yapılınca tazyik hapsi sona erer.

Boşanma sürecinin bütünü için Tarsus’ta boşanma davası rehberimize, aile hukukundaki diğer konular için aile hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.