Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası nasıl işler?

Miras yoluyla kalan bir tarla, arsa veya ev çoğu zaman birden fazla kişiye ait olur. Mal üzerinde nasıl tasarruf edileceğinde anlaşılamadığında paydaşlardan her biri ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Uygulamada “izale-i şuyu davası” olarak da bilinen bu dava, tarım arazilerinin yoğun olduğu Tarsus ve çevresinde sık karşılaşılan bir uyuşmazlık türüdür.

Paylı ve elbirliği mülkiyeti

• Paylı mülkiyette her paydaşın payı bellidir (örneğin 1/4) ve paydaş kendi payını satabilir.
• Elbirliği mülkiyetinde —örneğin miras henüz paylaşılmamışsa— paylar ayrı ayrı belirlenmemiştir; mal, mirasçıların hepsine birlikte aittir.

Paydaşlardan her biri, kural olarak malın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m. 698). Mirasçılar da sözleşmeyle veya kanunla ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaştırılmasını isteyebilir (TMK m. 642). Ancak uygun olmayan bir zamanda paylaşma istenemez.

Önce arabuluculuk

1 Eylül 2023’ten itibaren, taşınır ve taşınmaz malların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculukta paydaşlar malın paylaşılması veya satışı konusunda anlaşabilirse dava açmaya gerek kalmaz.

Görevli ve yetkili mahkeme

Ortaklığın giderilmesi davalarına sulh hukuk mahkemesi bakar. Taşınmazlar için yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve bu yetki kesindir. Tarsus sınırlarındaki bir arazi için dava Tarsus’ta açılır. Davada tüm paydaşların taraf olarak yer alması gerekir.

Mahkeme ortaklığı nasıl giderir?

1. Aynen taksim (bölüştürme): Mal, paydaşlar arasında paylarına göre fiilen bölünebiliyorsa öncelikle bu yol tercih edilir. Ancak imar mevzuatı, tarım arazilerinin bölünmesine ilişkin sınırlamalar veya malın niteliği nedeniyle aynen taksim çoğu zaman mümkün olmaz.
2. Satış yoluyla giderme: Bölünemeyen mal açık artırma ile satılır ve bedel paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılır. Bütün paydaşların istemesi hâlinde satış yalnızca paydaşlar arasında artırma yoluyla da yapılabilir.

Dikkat edilmesi gereken noktalar

• Mal üzerinde ipotek, haciz veya şerh olup olmadığı önceden tapudan kontrol edilmelidir.
• Mirasçıların tamamının tespiti için öncelikle mirasçılık belgesi alınmalıdır.
• Açık artırmada mal, piyasa değerinin altında satılabilir; bu nedenle mümkünse paydaşlar arasında anlaşma yolu değerlendirilmelidir.
• Tarım arazileri için 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’ndaki bölünme sınırlamaları dikkate alınmalıdır.

Miras paylaşımına ilişkin diğer konular için miras hukuku sayfamıza, taşınmazlarla ilgili uyuşmazlıklar için gayrimenkul ve kira hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.